نکته اول. فقط 50 سال پس از فوت حضرت محمد، شرایط آنچنان بود که حاکمیت در دست یزید بود و نوه حضرت محمد فقط تعداد انگشت شماری یار از جان گذشته داشت. اگرچه بحث خلافت و حقانیت خلفا پیش از این هم وجود داشت، در زمان سایر خلفا، هیچکدام از امامان شرایط را آنچنان ندیده بودند که قیام علیه حاکمیت را لازم بدانند.

نکته دوم. فقط 50 سال پس از فوت حضرت محمد، قیام برعلیه باطل به هر بهایی لازم شده.

نکته سوم. نوه حضرت محمد را به بهانه حفظ حکومت اسلام و به گناه قیام علیه حاکم به شهادت رساندند. 

نکته چهارم. تمام کسانی که در سپاه یزید بودند به وعده قدرت و پول تطمیع نشده بودند. همه هم بی دین و ایمان نبودند. بسیاری بودند که نماز شب میخواندند. با این وجود اندیشه تبلیغ شده یزید را (که باید به هر بهایی نظام را حفظ کرد) پذیرفته بودند. از این گروه بعضی چون حر آزاد اندیشتر بودند و در برابر برهان روشن وجدانشان بیدار شد.

نکته پنجم. همچنین بود رابطه خوارج و حضرت علی. خوارج به حرص مال و لذائذ دنیا کمر به قتل علی (ع) نبستند. علی را کافر میدانستند. وقتی خبر شهادت علی (ع) در محراب به گوش شامیان رسید سوال کردند مگر علی نماز هم می‌خواند؟

نکته ششم. وقتی ویروسی فکر تمام اطرافیانت را پرکرده باشد، خیلی سخت است که بتوانی متفاوت فکر کنی و آلوده با آن ویروس نباشی. خیلی سخت است که با خوارج زندگی کنی و علی را کافر ندانی. سخت است که در کوفه زندگی کنی و حفظ حاکم اسلام را مقدم بر حق ندانی. سخت است در خانواده ای کاتولیک به دنیا بیایی و پروتستان شوی. سخت است در خانواده ای سنی به دنیا بیایی و شیعه شوی. سخت است در حلقه یاران آقای ایکس باشی و سخن حق رقبای آقای ایکس را بفهمی (یا حتی حاضر باشی بشنوی). مهم نیست آن حق چقدر پررنگ است. حتی اگر به پررنگی علی و یا نوه حضرت محمد (ص) باشد.

نکته هفتم. وقتی فکرت به ویروسی مبتلا شد، خیلی سخت است که خودت این را بفهمی. اولین و مهمترین مشخصه ویروس فکر (مثل ویروس کامپیوتر) این است که خودش را مخفی میکند. خودش را منطقی و درست جلوه میدهد (ویروس کامپوتر هم خودش را به جای برنامه درست جا میزند)

نکته هشتم. ندیدن حق یک انتخاب نیست. یک اتفاق تاسف برانگیز است. هیچکس تصمیم نمیگیرد که باطل باشد. هیچکس تصمیم نمی‌گیرد ویروسی شود. همه فکر می‌کنند که برحقند و برای خود دلایلی هم دارند. باطل هم مکارتر از آن است که سیاهیش را نمایان کند. لباس سفید برتن میکند. اگر تو دغدغه ظواهر اسلام را داری، برایت لباس اسلام به تن می‌کند (مگر معاویه دعوت به تقوی نمی‌کرد!!) باطل گاهی بر شهوات ما سوار است و گاهی بر تعصبات ما.

نکته نهم.هیچکس از ندیدن حق و افتادن به دامان باطل مصون نیست. کسی شانس نجات دارد که بیش از حد به باورهای بشری و خطاپذیرش معتقد نباشد و همیشه آماده شنیدن نظرات مخالف باشد. گشت زدن در میان همفکرانت چیزی جز تقویت باورهایت برایت نمیآورد. باورهایی که احتمال باطل بودنشان صفر نیست. 

نکته دهم. تاریخ اسلام را می‌توان متفاوت خواند و تفسیر کرد. سبزها تفسیری دارند و غیرسبزها تفسیری دیگر. این حقیقت نیست که عوض میشود. این ذهن هاست که فرق دارد. هر ذهنی درگیر فرضیات خودش، مبتلا به ویروسهای خودش...